kurdistan - كردستان

تیمور خالدی : كردستان - سنندج - بانه - مريوان - سقز - بيجار - قروه - دهگلان - كامياران - ديواندره- سروآّباد

کردستان سرزمین شادیها

سابقه تاریخی کردستان

کردستان قلمرو جغرافیایی بسیار گسترده‌ای شامل مناطق کردنشین ایران، ترکیه، عراق، سوریه، ارمنستان و آذربایجان است که در گذشته همه این مناطق جزو ایران بودند و اکنون استان کردستان بخش کوچکی از این محدوده جغرافیائی است. معمولاً در بحث تاریخ استان کردستان با توجه به اینکه تاریخ گسترده کردستان در یک ریشه و با هم در پیوند است ، در مورد تاریخ تمام مناطق کردنشین صحبت می‌گردد.آثار باستانی و محوطه‌های تاریخی متعدد و پراکنده‌ای از دوران قبل از تاریخ تا دوران اسلامی در استان وجود دارد که همگی آنها مؤید تاریخ با سابقة استان کردستان هستند به ویژه اینکه پایه‌گذار اولین حکومت قدرتمند و اصیل ایرانی مادها نیاکان کردهای امروزی بودند اما متأسفانه به دلایل متعدد طبیعی و اجتماعی همانند شرایط اقلیمی و آب و هوائی، ریزشهای جوی سالانه نسبتاً زیاد و رطوبت نسبی بالا و زمستانهای سرد، عاملی در تخریب، فرسایش و آسیب‌رساندن به آثار و اماکن قدیمی منطقه بوده است از طرف دیگر، تهاجمات متعدد و پی در پی اقوام باستانی، به ویژه آشوری‌ها به این  سرزمین که در جنگهای ویرانگر خود سرزمینهای مغلوب را تخریب کرده و می‌سوزاندند ، نیز در تخریب آثار کردستان سهم زیادی داشته است. با این وجود هنوز برخی آثار قدیمی به جا ماندة قابل بازدید در استان شکوه و عظمت گذشته این منطقه از ایران را مشخص می‌سازد از جمله قلعه باستانی قم‌چقای در شمال غربی بیجار که در ردیف شاهکارهای با ارزش تاریخی مربوط به سده 900-800 قبل از میلاد به شمار می‌رود، همچنین تپه باستانی زیویه، غارکرفتو، نقش برجسته اورامانات و سایر آثار دیگر که از جاذبه‌های تاریخی و مهم استان محسوب می‌گردند.بخش مهمی از تاریخ و آثار به‌جا مانده در کردستان مربوط به زمانی است که خاندان پرقدرت و با نفوذ اردلان در دوره صفویه و به هنگام جنگ ایران با عثمانی مرکز حکومت خود را در سال 1046 هـ.ق یعنی حدود 400 سال پیش به شهر سنندج انتقال دادند دراین سال سلیمان خان اردلان مرکز حکومت و قدرت خانواده خود را بعد از چندین نقطه به شهر سنندج منتقل نمود و از آن زمان تا حدود به قدرت رسیدن ناصر الدین شاه قاجار این خانواده در محدودة استان حکومت میکردند و بدین خاطر بسیاری از آثار تاریخی به جا مانده در کردستان به ویژه شهر سنندج مربوط به دورة حکومت اردلانها میباشد. اردلانها با شاهان صفوی ، زندیه ، قاجاریه ارتباط خوبی داشتند و برخی از حکام آنها فعالیتهای عمرانی خوبی انجام داده و آثار زیادی چون پل ، عمارت، حمام ، قلعه و ... در استان به جای گذاشته که امروزه بر اعتبار آثار تاریخی استان افزودهاند.

ویژگیهای فرهنگی استان کردستان

 یکی از مهمترین جاذبه‌های استان کردستان ویژگی‌های فرهنگی آن است که نمونه این ویژگیها در سراسر کشور کم‌نظیر هستند این ویژگیها بیشتر در عوامل فرهنگی همانند: زبان، لباس، موسیقی، رقص، جشن‌ها و مراسم خاص صنایع دستی بارزتر از سایر عوامل فرهنگی نمایان شده‌اند این ویژگی‌های فرهنگی برخلاف سایر مناطق کشور هنوز در این استان به صورت پویا در زندگی مردم جاری است. با وجود پیشرفت ارتباطات و در نتیجه استحالة فرهنگی و از بین رفتن بسیاری از فرهنگ‌ها، خوشبختانه فرهنگ مردم کردستان به علت ریشه‌های عمیق آن پویاتر از گذشته در بسیاری موارد همانند موسیقی، رقص بر سایر مناطق هم‌جوار و کشوری نیز تأثیرگذار بوده است.

زبان

زبان مردم کردستان زبان کردی است که همانند زبان فارسی در مجموعه زبانهای گروه هند و اروپائی قرار می‌گیرد و دارای قوانین خاصی از لحاظ دستوری و نوشتاری می‌باشد و هم‌اکنون در بسیاری از دانشگاههای معتبر اروپائی و خاورمیانه ادبیات آن تدریس می‌شود به علت وسعت زیاد مناطق کردنشین این زبان دارای لهجه‌های اصلی و زیرلهجه زیادی می‌باشد. که این تنوع لهجه از لحاظ حجم کلمات این زبان را غنی و وزن و لفظ آهنگین کلمات ، عرصه شعر و ادبیات و موسیقی کردی را متأثر و ثروتمند ساخته است به طوری که بسیاری از منظومه‌های کردی حدود یکصد سال پیش به زبان‌های مختلف ترجمه شده است. در تقسیم‌بندی لهجه‌ها مردم شهرستانهای سقز و بانه و بخشی از مریوان با لهجة سوارنی صحبت می‌نمایند مردم سنندج- دیواندره و بخشی از مریوان و کامیاران با لهجة اردلانی، مردم شرق استان شامل قسمت‌های از شهرهای قروه و بیجار با لهجة خاصی که نزدیک به لهجة کلهری می‌باشد صحبت نموده و مناطق جنوب غربی استان که عموماً شامل منطقة باستانی و سرسبز اورامان و سروآباد می‌باشد با همان لهجه هورامی که تشابه زیادی با زبان زرتشت پیامبر ایرانی دارد صحبت می‌نمایند.

موسیقی

استان کردستان یکی از غنی‌ترین استان‌های کشور از نظر موسیقی است. گروه‌های مختلف موسیقی در استان، وجود اساتید موسیقی در تهران و شهرهای بزرگ کشور که برخاسته از استان کردستان می‌باشند و هم‌چنین ساخت سازهای موسیقی به علت پیشرفت صنایع چوبی و نازک‌کاری در کنار استعداد موسیقی موجود در این استان، کردستان رابه مهد موسیقی کشور تبدیل نموده است در حال حاضر بسیاری از مولودی‌ها و آهنگ‌های کردی در موسیقی اقوام خاورمیانه شنیده می‌شود و این به علت تأثیرگذاری و غنی بودن موسیقی کردی در کنار موسیقی همسایگان خود می‌باشد.موسیقی کردستان را می‌توان در سه بخش تقسیم‌بندی نمود اولین بخش موسیقی دینی است که در مراسم‌مولودی به مناسبت تولد پیامبر و یا اعیاد مذهبی و مراسم عرفانی دراویش، با آواز و دف ، ریتم‌های متنوعی اجرا می‌گردد . دومین بخش را می‌توان موسیقی مناطق شهری نامید که به وسیلة موسیقی‌‌دان‌های حرفه‌ای اجرا می‌گردد. بیشتر این آوازها در واقع همان «گورانی»‌های کردی است که به همراه سازهای مختلف اجرا می‌شود. گورانی یکی از مهمترین فرم‌های موسیقی کردی است مقام نیز در موسیقی مناطق کردنشین دارای جایگاه خاص خود است و تنوع آن در مناطق مختلف دلیلی بر تکاملش طی قرون متمادی می‌باشد. سومین بخش را می‌توان موسیقی روستایی و سنتی ذکر کرد که بیشتر  شامل آوازهایی چون بیت ، لاوک، حیران، سیاوچه‌مانه و چه‌پله و....  می شود.

رقص کردی (هه‌لپه‌رکی)

رقص کردی که در میان مردم کردستان به آن «هه‌لپه‌رکی» می گویند ، با زیبائی خاص ، آئینه‌ای تمام نما از زندگی گذشته این مردم است که به صورت زنده در زمان حال در وجود آنان در حرکت و جریان است. اگر به ریشه‌یابی و علل به وجود آمدن این هنر توجه نمائیم باید اذعان نمود که این هنر ریشه در زندگی و کار روزانه مانند کشاورزی، اعتقادات دینی، مراسم و جشن‌های بزرگ، بازیهای محلی، جنگ و دفاع حالات روحی و درونی افراد دارد برون‌گرایی مردم کرد تأثیر کاملی بر این رقص داشته به طوریکه رقص کردی کاملاً بیانگر فعالیت‌های درونی، طرز فکر و شرح اتفاقاتی است که بازآفرینی این اتفاقات در قالب هه‌لپه‌رکی پدیدار گشته است. رقص کردی به علت دور بودن از ابتذال از یک سو و پیوند تاریخی و اجتماعی با زندگی از سوی دیگر، در میان تمام طبقات مردم به عنوان یک ارزش تلقی می‌گردد به طوریکه در تمام مراسم برگزاری آن مرسوم بودند و بیشتر مردم نیز در دایره رقص قرار می‌گیرند اصالت این هنر باعث پیشرفت آن در استان شده است به طوریکه گروه‌های رقص متعددی در استان تشکیل شده و در بسیاری از جشنواره‌های بین‌المللی مقامهای اول این رشته را کسب نموده‌اند بسیاری از گروه‌های رقص کردی با آژانس‌های مسافرتی استان در ارتباطند که در صورت تمایل مسافران و تورهای ورودی به استان می‌توانند جهت دیدن مراسم رقص کردی با این آژانس‌ها که لیست و آدرس آنها در بخش جداول موجود است در ارتباط باشند.رقص کردی به صورت جمعی و حرکت آن به صورت دایره‌وار بوده و نفر اول به علت دستمالی که در دست دارد «سرچوپی» نام دارد. دستمال نمادی از نشانه و پرچم هر منطقه و قوم بوده است. تغییر ریتم رقص و یک سری حرکات هماهنگ با هه‌لپه‌رکی توسط سرچوپی انجام می‌شود مردم کرد دارای یک رقص مشترک به نام چپی بوده و مابقی شیوه ‌ها مربوط به مناطق مختلف است که بعضاً در یک منطقه با هم مشترک در مناطق دیگر دارای خصوصیات خود با حفظ حالات دسته‌جمعی و حرکت دایره‌وار می‌باشند شهر سنندج و مریوان دارای تنوع بیشتری در رقص می‌باشند و در این رابطه گروه‌های رقص بیشتری در این شهرها شکل گرفته است به عنوان نمونه مهمترین شیوه ‌های هه‌لپه‌رکی‌ سنندج عبارتند از: گَریان، پشت‌پا ، هُلگرتْن، فتاح پاشایی، چُ‌پی، زنگی، شَلان، سِه‌جار، خانه‌میری.

ساخت ابزار و آلات موسیقی

پیشرفت ساخت صنایع دستی چوبی به علت وجود چوب درختان جنگلی مرغوب و استعداد فراوان در زمینه تعلیم و یادگیری موسیقی موجب تبدیل شدن استان کردستان به یکی از مناطق عرضه وسایل موسیقی به ویژه موسیقی سنتی شده است که نمونه آن ساخت دف، دیوان، تار، سه‌تار، ویلن، قانون و سنتور می‌باشد. سایر صنایع دستی استان عبارتند از: زرگری سنتی، سفالگری، ساخت مصنوعات چرمی و خراطی.مرکز خرید محصولات صنایع دستی استان در شهر سنندج عمدتاً در خیابان شهدای جنوبی جنب پارک شهدا قرار گرفته است.

شیرینی و سوغات استان

کردستان نیز همانند سایر مناطق کشور دارای شیرینیهای خاص و سایر خوراکی‌هائی که مجموعاً سوغات استان را تشکیل می‌دهند می‌باشد. مهمترین شیرینی‌که خاص شهر سنندج است شیرینی کنجد است این شیرینی در دو نوع شکری و گزانگبین در محل‌های فروش عرضه می‌گردد از سایر شیرینیها می‌توان به نان‌برنجی، بادام‌سوخته، نوعی باسلوق اشاره کرد که معمولاً توسط گردشگران به عنوان سوغاتی خریده می‌شود. نوعی شیرینی به نام کماج و نوعی حلوا سوهانی از شیرینی‌های محلی شهرستان بیجار محسوب می‌گردد. انواع تخمه بوداده آفتابگردان از سوغاتیهای شهرستان سقز محسوب می‌شود. همچنین به علت وضعیت جغرافیایی و کوهستانی کردستان خشکبار به عنوان سوغات در تمام شهرهای استان عرضه می‌گردد به ویژه در شهر بانه نوعی مویز سیاه که شربت آن بسیار مقوی و مغزی می‌باشد در آب‌میوه‌فروشی‌ها عرضه می‌شود.مرکز خرید شیرینی و سوغات استان در شهر سنندج عمدتاً در خیابان فردوسی روبروی سینما بهمن قرار گرفته است.

 جشن ها و مراسم خاص

مهمترین و عمومی‌ترین جشنی که در میان مردم کردستان مرسوم است برگزاری جشن نوروزاست. جشن نوروز در اقصی نقاط کردستان به صورت خودجوش همراه با مراسم رقص کردی و برپائی آتش برگزار می‌گردد. عید فطر و عید قربان نیز به عنوان اعیاد مذهبی دارای اهمیت خاص هستند، همچنین میلاد پیامبر اکرم نیز به عنوان روزی خجسته همراه با مراسم مولودی خوانی و نواختن دف دارای جایگاه ویژه‌ای در میان مردم استان می‌باشد، علاوه بر اینها جشن معراج پیامبر و شب برات نیز جزو اعیاد این منطقه است. از دیگر مراسمی که در میان مردم کردستان به ویژه منطقة اورامان از جایگاه خاصی برخوردار است مراسمی تحت عنوان زماون پیر شالیار (عروسی پیر شالیار) می‌باشد. این مراسم در روستای اورامان تخت در هفتة دوم بهمن ماه که مصادف با جشن سده است ، طی مراحل و رسومات خاصی برگزار می‌گردد و ادامة آن در نیمة فصل بهار مصادف با 15 اردیبهشت در محل آرامگاه پیرشالیار که در نزدیکی روستا می‌باشد تحت عنوان مراسم کومسای برگزار می‌شود. قابل ذکر است که بازدید از این مراسم اکنون جنبة کشوری و حتی بین‌المللی پیدا کرده است به طوریکه جمع کثیری از علاقمندان، روزنامه‌نگاران، محققین داخلی و خارجی به هنگام برگزاری مراسم در میان بازدیدکنندگان دیده می‌شوند بازدید از این مراسم در برنامة تورهای گردشگری استان گنجانده شده است.از سایر مراسم مهم دیگری که از دیرباز با توجه به بافت اجتماعی مذهبی مردم استان شکل گرفته است مراسم ذکروسماع دراویش به همراه انجام کارهای خارق‌العاده می‌باشداین مراسم به صورت هفتگی دربیشتر تکیه ها و خانقاه‌های استان به صورت ثابت برگزار می‌گردد این مراسم معمولاً پنج‌شنبه شب‌ها برگزار می‌گردد .

صنایع دستی استان کردستان

صنایع دستی به عنوان بخشی از میراث فرهنگی و به عنوان نمادی از نوع زندگی و فرهنگی یک جامعه همواره مورد توجه گردشگران قرار گرفته است وبازدید از مراکز ساخت و فروش صنایع دستی معمولاً بخش پایانی سفر گردشگران می‌باشد خوشبختانه به علت ویژگی زندگی سنتی در بسیاری از نقاط استان کردستان و عدم استیلای بخش صنعتی هنوز صنایع دستی استان از لحاظ کیفیت و گستردگی در سطح کشور مطرح می‌باشد به گونه‌ای که فرش و گلیم کردستان به همراه محصولات نازک‌کاری چوب مانند تخته‌نرد و شطرنج شهرت جهانی پیدا کرده است و بیشتر مسافران و گردشگرانی که به کردستان سفر می‌نمایند حتماً از محصولات نازک‌کاری و فرش و گلیم کردستان خرید می‌نمایند. مهمترین صنایع دستی استان عبارتند از :

قالی و گلیم

استفاده از رنگ گیاهی، خامة طبیعی، ترکیب نقش و اصالت طرح موجب برتری کیفیت قالی و گلیم استان کردستان شده است. شهر سنندج و بیجار مهمترین مرکز تولید گلیم و قالی می‌باشند شهرت جهانی فرش سنندج و اعتبار آن در میان بازار جهانی موجب شده که در دایرة‌المعارف بریتانیکا که از معتبرترین دایرة‌المعارف‌های بین‌المللی است واژة سنه یا همان سنندج را به نام نوعی قالی معروف ترجمه نموده‌اند.

محصولات نازک‌کاری

کردستان مهمترین استان کشور از لحاظ تولید محصولات نازک‌کاری است هنر نازک کاری ترکیب قطعات بسیار کوچک از انواع چوبهای پرداخت شدة طبیعی می‌باشد که با ظرافت خاص در کنار هم قرار گرفته و موجب بوجود آمدن آثار بسیار ظریف چوبی همانند تخته نرد، قلمدان، و سایر محصولات می‌گردد علاوه بر نازک‌کاری، اروسی‌سازی، منبت و معرق سنندج نیز از شهرت و اعتبار برخوردار است.

جولائی (نساجی سنتی)

کارگاه‌های تولید پارچه لباس کردی مردانه به جولائی معروف می‌باشند عرض این پارچه‌ها 12 سانتی‌متر و در حدود 21 متر طول دارند محصولاتی مانند موج یا رختخواب‌پیچ و جانماز نیز حاصل کار جولاها می‌باشد که به صورت سنتی تهیه و به بازار عرضه می‌گردد.

کلاش

در مناطق کردنشین نوعی گیوه به نام کلاش تولید می‌شود که هماهنگی جالبی با لباس کردی دارد رویه این کفش از نخ پنبه‌ای بافته شده و زیره آن از پارچه فشرده شده است به همین دلیل کلاش کفشی سبک، نرم، قابل انعطاف و متناسب با محیط کوهستانی می‌باشد تولید کلاش در اصل مختص به اورامان بوده ولی اکنون در تمام شهرهای استان تولید می‌شود.

لباس کردی

لباس کردی از زیباترین نوع پوشاک ایرانی است و این زیبایی در پوشاک زنان این منطقه از تجلی بیشتری برخوردار است. دامن‌های بلند و بعضاً پرچین پیراهن‌ها و رنگارنگی آن به همراه بخش‌های دیگر این پوشش هر بیننده‌ای را متقاعد می‌کند که به این زیبایی اعتراف نماید همین امر باعث شده چند بار در جشنواره‌های محلی جهان به عنوان لباس زیبای برتر انتخاب شود.تکامل لباس کردی آنرا کاملاً مناسب وضعیت اقلیمی این ناحیه نموده و شیوة نگرش آمیخته با احترام مردم به پوشش باعث حفظ و استفادة آن تا امروز گردیده است و هنوز فاخرترین نوع لباس در بین مرد‌ها لباس‌ها و گیوه‌های دست‌باف است.هرچند لباس کردی در نگاه اول یکسان به نظر می‌رسد اما هر منطقه و ناحیه لباس خاص خود را دارد و از نوع پوشش می‌توان فهمید که شخص متعلق به کجاست.قابل ذکر است تنوع و هماهنگی زیورآلات سنتی در پوشاک زنان کرد زیبائی آن را دوچندان می‌نماید 

موسیقی

استان کردستان یکی از غنی‌ترین استان‌های کشور از نظر موسیقی است. گروه‌های مختلف موسیقی در استان، وجود اساتید موسیقی در تهران و شهرهای بزرگ کشور که برخاسته از استان کردستان می‌باشند و هم‌چنین ساخت سازهای موسیقی به علت پیشرفت صنایع چوبی و نازک‌کاری در کنار استعداد موسیقی موجود در این استان، کردستان رابه مهد موسیقی کشور تبدیل نموده است در حال حاضر بسیاری از مولودی‌ها و آهنگ‌های کردی در موسیقی اقوام خاورمیانه شنیده می‌شود و این به علت تأثیرگذاری و غنی بودن موسیقی کردی در کنار موسیقی همسایگان خود می‌باشد.موسیقی کردستان را می‌توان در سه بخش تقسیم‌بندی نمود اولین بخش موسیقی دینی است که در مراسم‌مولودی به مناسبت تولد پیامبر و یا اعیاد مذهبی و مراسم عرفانی دراویش، با آواز و دف ، ریتم‌های متنوعی اجرا می‌گردد . دومین بخش را می‌توان موسیقی مناطق شهری نامید که به وسیلة موسیقی‌‌دان‌های حرفه‌ای اجرا می‌گردد. بیشتر این آوازها در واقع همان «گورانی»‌های کردی است که به همراه سازهای مختلف اجرا می‌شود. گورانی یکی از مهمترین فرم‌های موسیقی کردی است مقام نیز در موسیقی مناطق کردنشین دارای جایگاه خاص خود است و تنوع آن در مناطق مختلف دلیلی بر تکاملش طی قرون متمادی می‌باشد. سومین بخش را می‌توان موسیقی روستایی و سنتی ذکر کرد که بیشتر  شامل آوازهایی چون بیت ، لاوک، حیران، سیاوچه‌مانه و چه‌پله و....  می شود. مهمترین و عمومی‌ترین جشنی که در میان مردم کردستان مرسوم است برگزاری جشن نوروزاست. جشن نوروز در اقصی نقاط کردستان به صورت خودجوش همراه با مراسم رقص کردی و برپائی آتش برگزار می‌گردد. عید فطر و عید قربان نیز به عنوان اعیاد مذهبی دارای اهمیت خاص هستند، همچنین میلاد پیامبر اکرم نیز به عنوان روزی خجسته همراه با مراسم مولودی خوانی و نواختن دف دارای جایگاه ویژه‌ای در میان مردم استان می‌باشد، علاوه بر اینها جشن معراج پیامبر و شب برات نیز جزو اعیاد این منطقه است. از دیگر مراسمی که در میان مردم کردستان به ویژه منطقة اورامان از جایگاه خاصی برخوردار است مراسمی تحت عنوان زماون پیر شالیار (عروسی پیر شالیار) می‌باشد. این مراسم در روستای اورامان تخت در هفتة دوم بهمن ماه که مصادف با جشن سده است ، طی مراحل و رسومات خاصی برگزار می‌گردد و ادامة آن در نیمة فصل بهار مصادف با 15 اردیبهشت در محل آرامگاه پیرشالیار که در نزدیکی روستا می‌باشد تحت عنوان مراسم کومسای برگزار می‌شود. قابل ذکر است که بازدید از این مراسم اکنون جنبة کشوری و حتی بین‌المللی پیدا کرده است به طوریکه جمع کثیری از علاقمندان، روزنامه‌نگاران، محققین داخلی و خارجی به هنگام برگزاری مراسم در میان بازدیدکنندگان دیده می‌شوند بازدید از این مراسم در برنامة تورهای گردشگری استان گنجانده شده است.از سایر مراسم مهم دیگری که از دیرباز با توجه به بافت اجتماعی مذهبی مردم استان شکل گرفته است مراسم ذکر و سماع دراویش به همراه انجام کارهای خارق‌العاده می‌باشد این مراسم به صورت هفتگی در بیشتر تکیه و خانقاه‌های استان به صورت ثابت برگزار می‌گردد این مراسم معمولاً پنج‌شنبه شب‌ها برگزار می‌گردد آدرس و محل و زمان برگزاری برخی از تکایای سنندج در بخش جداول آمده است. بیشتر آژانس‌های گردشگری برنامة بازدید از تکایا را با توجه به تقاضای مسافران در برنامه‌های خود قرار داده‌اند.

شهرستان سنندج

شهرستان سنندج مرکز استان کردستان در فاصله 512 کیلومتری غرب شهر تهران و از لحاظ جغرافیایی تقریباً در مرکز استان قرار گرفته است به طوریکه به جز شهرستا‌نهای سقز و بانه با سایر شهرستانها همسایه می‌باشد. شهرستان سنندج بر اساس برآورد  سال1384 با جمعیتی معادل 419،750 نفر پرجمعیت‌ترین شهرستان استان محسوب می‌گردد.از لحاظ وضعیت طبیعی و اقلیمی سنندج یک شهر کوهستانی با آب و هوای سرد کوهستانی است که دارای تابستانهای ملایم و زمستانهای نسبتاً سرد می‌باشد ارتفاع این شهر از سطح دریا 1480 متر و متوسط بارندگی آن بیش از 500 ملیمتر در سال است شهر سنندج به دلیل وضعیت خاص توپوگرافی یکی از شهرهای زیبای ایران است به طوریکه پیرامون این شهر از کوه‌های زیبا و بلند و داخل شهر به صورت تپه ماهور از تپه‌های متعددی تشکیل شده است و برفراز هر تپه‌ای منظره‌ای زیبا از شهر نمایان است تعدادی از این تپه‌ها مانند توس‌نوذر، تپه‌روسی، تپه شرف‌الملک و .. از لحاظ تاریخی و مذهبی با اهمیت می‌باشند و همچنین کوه زیبای آبیدر، کوه کوچکه‌رش (سنگ سیاه) در دو طرف شهر، زیبایی بیشتری به این شهر داده‌اند در حاشیه شرقی شهر رودخانه قشلاق جاری است که بر زیبائی هرچه بیشتر شهر افزوده است مردم مناطق کردنشین شهر سنندج را «سنه» می‌گویند و در واقع سنندج معرب واژة مرکب «سنه‌دژ» می‌باشد «سنه‌» در فرهنگ لغات اوستایی به معنای شاهین و عقاب است هرچند که در مورد واژة سنه تعاریف دیگری نیز وجود دارد.

سابقه تاریخی

آنچه درباره سنندج محرز است این است که از سال 1046 هـ ق یعنی در دورة صفوی و در زمان شاه صفی سلیمان خان اردلان مرکز حکومت را از قلعه‌های حسن‌آباد و پالنگان در جنوب سنندج به شهر سنه منتقل نمود. و تا قبل از آن سنندج به صورت دهکده‌ای کوچک به حیات خود ادامه می‌داد و احتمالاً شهر کهن «سنه» در اثر زلزله و یا هجوم مغول ویران شده بود زیرا تپه باستانی توس‌نوذر در کنار رودخانه قشلاق و قلعه حسن‌آباد و سایر شواهد مانند قبرهایی با قدمت بیش از هزار سال که در سنندج پیدا شده است گواهی بر قدمت شهر دارد. سلیمان خان اردلان پس از انتقال مرکز حکومت به سنندج ، قلعه حکومتی را با استحکام تمام دربالای تپه‌ای بنا نهاد و عمارات و حمام و مسجد و بازار را در خارج و اطراف قلعه ساخت گفتنی است سنندج به لحاظ موقعیت جغرافیائی و فعالیت‌های شهرسازی عصر صفوی و قاجار، از بافت شهری سنتی باارزشی برخوردار است که بناهای مسکونی و عام‌المنفعه متعددی مانند حمام، مساجد، بازار و تکیه در آن باقی‌مانده است.

موقعیت فرهنگی

شهر سنندج از نظر فرهنگی، هنری و مذهبی جایگاه ویژه‌ای در میان مناطق کردنشین دارد تعداد هنرمندان برتر عرصه‌های مختلف فرهنگی و هنری مانند موسیقی، تئاتر وهنرهای تجسمی جایگاه عظیم تصوف و عرفان در تکایا و خانقاه‌های شهر و چاپ نشریات کردی، سنندج را به یک شهر فرهنگی تبدیل نموده است گفتنی است شهر سنندج با تعداد 141 مسجد بیشترین تعداد مسجد را نسبت به جمعیت در میان کشورهای اسلامی دارا می‌باشد . از نظر آموزش عالی چندین واحد دانشگاهی مانند دانشگاه کردستان، علوم‌پزشکی، دانشگاه آزاد، پیام‌نور، مرکز تربیت معلم و آموزشکده فنی با جمعیتی حدود 20 هزار دانشجو در رشته‌های مختلف مشغول ادامه تحصیل هستند.

جاذبه‌های گردشگری شهرستان سنندج 

1-مسجد جامع سنندج

این مسجد در حد واسط خیابان امام خمینی و در ضلع شمالی آن قرار دارد. بر اساس مدارک موجود زمان احداث مسجد مربوط به دوره قاجار بوده و به دستور امان‌ا..‌خان والی کردستان در سال 1228 هجری قمری ساخته شده است. این مسجد دو ایوانی است با یک حیاط مرکزی که در پیرامون آن 12 حجره برای طلاب علوم دینی ساخته شده است. مسجد دارای شبستانی بزرگ با 24 ستون است و اطراف شبستان و سر ستونها با آیات کلام‌ الله مجید مزین شده است. برای تزئین دیوارهای مسجد از کاشی‌های هفت‌رنگ استفاده شده و در ازاره‌های آن سنگ مرمر به کار رفته است

2- مجموعه پارک تفریحی آبیدر:

این مجموعه در غرب سنندج و در انتهای خیابان آبیدر قرار دارد. شهر سنندج از فراز این پارک چشم‌انداز بسیار زیبائی دارد. چندین باغ و چشمه طبیعی در این پارک وجود دارد، یکی از بزرگترین باغهای این مجموعه باغ امیریه است و بزرگترین سینمای روباز (تابستانه) کشور در این باغ جای گرفته است. این مجموعه از قدیم‌الایام تفریحگاه مردم سنندج بوده و کوه آبیدر دارای محبوبیت خاصی در میام مردم است .

3- بازار سنندج :

این بازار در دو طرف خیابان انقلاب قرار گرفته و در سال 1046 هـ ق همزمان با مرکزیت یافتن شهر سنندج به عنوان مرکز حکومت اردلانها ساخته شده است. پلان این بازار به صورت مستطیل بزرگی است که در اثر خیابان‌کشی دوران حکومت پهلوی به دو بخش تقسیم شده و بخش شمالی آن بازار سنندجی و بخش جنوبی آن بازار آصف نام گرفته است. با وجود مراکز خرید جدید این بازار همچنان موقعیت و ارزش خود را از لحاظ تجاری حفظ نموده است .

4- خانه کرد (عمارت آصف) :

خانه کرد موزه مردم‌شناسی مناطق کردنشین و بزرگترین موزه مردم‌شناسی مربوط به یک قوم در کشور ایران است. که در خیابان امام خمینی شهر سنندج واقع شده است. این موزه در عمارت آصف دایر گردیده و این عمارت یکی از بزرگترین عمارتهای اعیانی شهر سنندج است که دارای ارزش‌های ویژه معماری از لحاظ آجرکاری و گچبری و اروسی‌سازی است و حمام آن زیباترین حمام خصوصی در بین حمام‌های سنندج می‌باشد. بنای اولیه این عمارت مربوط به دوره صفویه بوده و در دوره‌های قاجار و پهلوی تکمیل تر شده است.

5- موزة سنندج :

این موزه در خیابان امام ، کوچه حبیبی و در بخش بیرونی عمارت ملا لطف‌الله شیخ‌الاسلام (که امروزه به خانه سالار سعید مشهور است ) قرار دارد و در آن آثار و اشیاء تاریخی کشف شده از استان و سایر نقاط ایران به نمایش گذاشته شده است. اروسی موزه سنندج یکی از نمونه‌های بی‌نظیر هنر اروسی‌سازی و کار استادکاران سنندجی می‌باشد. عمارت ملا لطف‌الله از بناهای باقیمانده دورة قاجار است.

6-عمارت خسروآباد :

این عمارت در بلوار خسروآباد (شبلی) قرار دارد. عمارت در نوع خود بی‌نظیربوده وسالها مرکز حکومت حکام اردلان به ویژه خسروخان بوده است. مجموعه عمارت و باغ آن افزون بر دو بخش اصلی یعنی قصر سلطنتی با ورودی ستون دار در بخش غربی و ساختمان شرقی باغلام گردشها و ایوان ستون‌دار مشرف بر صحن عمارت و فضای بیرونی بنا دارای فضاهای دیگری چون حمام، اتاق قاپی چیان و خدمتکاران است. تزئینات معماری این بنا شامل گچبری، آجر کاری، اروسی‌های زیبا و حوض چلیپا شکل داخل عمارت است.

7- عمارت وکیل :

این مجموعه بزرگ در خیابان کشاورز واقع شده است و شامل سه حیاط با عمارت‌های مربوطه و یک حمام خصوصی در داخل مجموعه و یک حمام عمومی در خارج آن است. بخش اصلی عمارت وکیل در دوران زندیه ساخته شده و بخش‌های دیگر متعلق به دوره‌های قاجار است. مجموعه دارای تزئیناتی چون آجرکاری‌های زیبا و اروسی‌های پرکار است و حیاط مرکزی دارای سقف شیروانی با طرح کلاه‌فرنگی است.

8- عمارت مشیر دیوان :

این عمارت در خیابان شهدا قرار دارد و شامل هفت حیاط با فضاهای مرتبط است و یک حمام خصوصی در داخل مجموعه دارد. هر یک از حیاط‌ها نیز دارای آبنما می‌باشند. عمارت توسط میرزا یوسف مشیردیوان در دورة قاجار ساخته شده است و زیباترین ایوان با طرح کلاه‌فرنگ در سنندج متعلق به این بنا است. در این عمارت نیز از اروسی‌های پرکار، تزئینات آجری، کاربندی‌های و چگ‌بری جهت تزئین استفاده شده است.

9- حمام خان :

این حمام در ضلع شمالی بازار قدیمی سنندج در خیابان انقلاب واقع است. تزئینات آهکبری داخل حمام و نقوش موجود بر روی دیوار آن در نوع خود بی‌نظیر و جالب می‌باشد. حمام در سال 1220 هجری قمری به دستور امان‌الله خان اردلان ساخته شده و در بین حمام‌های باقیمانده از گذشته بزرگترین و زیباترین حمام شهر است . مقدمات تبدیل این حمام به موزه فراهم شده و قرار است درسال جاری (1385) به عنوان موزه حمام  افتتاح شود .

10- امام زاده هاجره‌خاتون :

این امام زاده در خیابان صلاح‌الدین ایوبی در محلة قدیمی سرتپوله واقع است. بر اساس روایات موجود این امامزاده شریفه ، خواهر امام رضا (ع) است که در سفر آن بزرگوار به خراسان در کردستان رحلت نمود و در این مکان به خاک سپرده شده است. در مجاور این امامزاده مسجد و آرامگاه مشایخ و بزرگان سنندج نیز قرار دارد.

11- امام زاده پیر عمر:

این امام زاده در ضلع جنوبی خیابان امام خمینی واقع شده و تاریخ ساخت آن 1046 هـ ق می‌باشد. امام زاده پیرعمر را پسر بلافصل حضرت علی (ع) می‌دانند. بنای آرامگاه شامل تزئینات آجری، گچبری و اروسی‌های زیبا است. قسمتهای عمده‌ای از بنا به علت فرسودگی در سالهای 1372 تا 1374 هـ . ش بازسازی شده است.

12- امامزاده پیرمحمد :

این بقعه در میدان نبوت سنندج در بالای تپه‌ای که قبرستان قدیمی شهر واقع شده است قرار دارد این بنا محل دفن امام زاده محمد بن یحیی مشهور به پیرمحمد است.

13- قرآن نگل :

در 65 کیلومتری غرب سنندج در مسیر جادة سنندج- مریوان، در داخل مسجد روستای نگل قرآنی خطی از دوران گذشته وجود دارد که بنا به اعتقادات مردم یکی از چهار قرآن خطی است که در زمان خلیفة سوم به رشتة تحریر درآمده و به چهار اقلیم دنیا فرستاده شده است. قطع قرآن رحلی بزرگ، جلد آن چرمی و صحفات کاغذی ضخیم آن به علت تشابهی که با پوست دارد بین مردم به پوست آهو شهرت یافته است. خط قرآن کوفی و دارای نقطه و اعراب و در قسمتی از شماره آیات طلاکاری شده و مزین به نقوش گیاهی می‌باشد .تاریخ تحریر قرآن با توجه به شیوه خط و تزئینات مربوط به اواخر قرن چهارم هجری است .این قرآن در بین مردم جایگاه والایی داشته و همه‌روزه عده کثیری از نقاط دوردست برای زیارت آن به این روستا می‌آیند.

14- مراسم عرفانی:

از دیگر جاذبه‌های شهر سنندج مراسم عرفانی دروایش است که به صورت هفتگی در برخی از تکایای آن اجرا می‌گردد و گردشگران بسیاری از این مراسم دیدن می‌نمایند.

در استان کردستان دو فرقه عمده تصوف وجود دارد:

1-   طریقة قادریه: پیروان این طریقه مریدان شیخ‌عبدالقادر گیلانی هستند که درک حقیقت و وصول به حق را در قیل و قال می‌دانند و در حالت سماع، دف‌زنان به عالم جذبه می‌روند و هر بیننده‌ای را شیدای خود می‌کنند.

2-     طریقة نقشبندی: مؤسس این طریقت خواجه بزرگ مولانا بهاء‌الدین محمد نقشبند بخارایی است و پیروان او وصول به حق را در تفکر و سکوت می‌دانند

15- صنایع دستی :

صنایع دستی هم  از جاذبه‌های مهم سنندج است و انواع قالی و قالیچه، گلیم، تخته‌نرد و شطرنج سنندج شهرت و اعتبار جهانی دارد.

16- دریاچة سد قشلاق :

در فاصلة 20 کیلومتری شمال سنندج در مسیر جادة سقز بر روی رودخانه قشلاق سد مخزنی قشلاق احداث شده است. دریاچه پشت این سد 11 کیلومتر طول دارد و وسعتی معادل 934 هکتار را در بر می‌گیرد این دریاچه محل مناسبی برای ورزش‌های آبی است و جزو جاذبه‌های طبیعی سنندج به شمار می‌رود.

17- قلل مرتفع :

به علت کوهستانی بودن منطقه و امنیت حاکم بر آنها هر ساله تعداد بسیاری از کوهنوردان به قلل مرتفع و مشهور سنندج صعود می‌نمایند.مهمترین قلل این شهرستان عبارتند از: آبیدر، سلطان سراج‌الدین، آوالان در جنوب سنندج، شاه‌نشین در ژاوه‌رود، کوه کوچک سار در جنوب غربی و کوه چرخ‌لان در جنوب غربی سنندج.

شهرستان بانه: 

شهرستان بانه در شمال‌غربی استان کردستان در فاصلة 262 کیلومتری سنندج در مجاورت مرز عراق قرار گرفته است. بانه شهری کوهستانی است که جنگلهای اطراف آن زیبایی خاصی به این شهر داده است متوسط میزان بارندگی این شهرستان حدود 750 میلیمتر در سال است و این امر تأثیر بسیاری در سرسبزی و آبادی روستاها و تفرجگاه‌های اطراف آن دارد. نام بانه را از کلمة کردی«بان» به معنی بام و بلندی و متأثر از ارتفاعات و نحوة استقرار و موقعیت شهر بانه می‌دانند بعد از حمله اعراب وحاکمیت اسلام طایفه‌ای به نام «اختیار دینی‌ها» حکومت رادر شهر بانه به دست گرفته وتا دوره زندیه در این شهر حکومت نموده اند.شهر بانه چند بار دچار آتش سوزی‌های بزرگ شده است و دو بار جای شهر عوض گردیده است که آخرین بار بعد از جنگ جهانی دوم بوده. اکنون شهر بانه یکی از شهرهای آباد کردستان است و به علت مجاورت با مرز عراق به یکی از کانونهای تجاری استان تبدیل شده است وجود پاساژها و مراکز خرید و تعداد رو به افزایش این پاساژها در سایه امنیت حاکم بر منطقه موجب جذب بیشتر گردشگران از اقصی نقاط کشور به این شهر زیبا شده است. قیمت بسیار ارزان کالا و خدمات به علاوه نرخ مناسب تسهیلات و امکانات ویژة مسافر مانند رستوران، مراکز اقامتی، (هتل و مهمانپذیر) کرایه ارزان تاکسی و طبیعت کوهستانی و جنگلی که حاصل آن آب‌و هوای مطبوع و پاک کوهستانی است، شرایط لازم برای تبدیل شدن شهر بانه به یکی از قطب‌های اصلی گردشگری غرب کشور مهیا نموده است.

مهمترین جاذبه‌های گردشگری و اماکن دیدنی شهرستان بانه: 

1- پارک کوهستانی دوکانان و پیرمراد:

این دو پارک در مجاورت هم و در دامنه کوه آربابا با چشم‌اندازی بسیار زیبا به شهر بانه قرار گرفته‌اند. زیارتگاه پیرمراد به عنوان جاذبة زیارتی که مورد احترام مردم بانه است در داخل این مجموعه قرار دارد. بیشتر مسافرانی که قصد استراحت در دامان طبیعت را دارند به علت وجود امکانات لازم در دامنة کوه زیبای آربابا در این دو پارک کوهستانی توقف می‌نمایند.

2- دریاچه سد بانه:

این دریاچة کوچک به علت قرارگیری در مسیر جاده سقز به بانه زیبائی خاصی به منطقه داده است به ویژه اینکه منظره زیبای آن از فراز گردنة خان نمایان می‌گردد. این دریاچه به علت موقعیت ممتاز آن (10 کیلومتری شهر بانه) و پوشش جنگلی اطرافش یکی از مکانهای عمده جذب و استراحت  گردشگران می‌باشد.

3- تفرجگاه سورین

این تفرجگاه در 12 کیلومتری جنوب شرقی بانه و در مسیر جاده بانه به مریوان قرار گرفته است این منطقه از لحاظ پوشش جنگلی پرتراکم‌ترین نقطه شهرستان بانه است که در دو طرف جاده ارتفاعات را پوشانده و منظره زیبایی از کوه و جنگل را بوجود آورده است هم‌چنین مسجد قدیمی و زیارتگاه سورین در این تفرجگاه قرار دارد.

4-روستا و غار شوی:

 این روستا به علت چشم‌انداز زیبا کوه جنگل و رودخانه، معماری ویژه و هم‌چنین قلعه و سد باستانی آن یکی از مقاصد گردشگران محسوب می‌گردد در کنار این روستا غار مشهوری قرار گرفته است که طول آن 267 متر بوده و در انتهای آن دریاچه کوچکی وجود دارد. بازدید از این غار در حال حاضر فقط با امکانات فنی میسر است و در آینده برای بازدید عموم آماده خواهد شد.

5- روستای نجنه علیا

روستای نجنه علیا یکی از روستاهای هدف گردشگری می‌باشد که در فاصله 38 کیلومتری جاده بانه به سردشت در محیطی جنگلی و کوهستانی قرار گرفته است اهمیت این روستا به جز محیط طبیعی و بکر زیبای آن در فراوانی چشمه‌سارها، وجود قرآن قدیمی در مسجد تاریخی آن و مجتمع شیلات کوچکی در روستا است که ماهی‌های آن طعم بسیار لذیذی داشته و در همان محل ارائه می‌گردد.

شهرستان مریوان:

شهرستان مریوان در غرب استان و شهر مریوان در فاصلة 125 کیلومتری شمال غربی سنندج واقع شده است متوسط بارندگی سالانه مریوان بیش از 800 میلی‌متر در سال می‌باشد و بدین سبب پر بارانترین شهر استان محسوب می‌گردد. شهر امروزی مریوان حدود یک قرن سابقه تاریخی دارد و یکی از شاهزادگان شاهپور مشهور است شهر مریوان تا سال 1344 رسماً دژ شاهپور نامیده می‌شد .شهرستان مریوان مهمترین شهرستان استان از نظر گردشگری بوده و دریاچه زریوار که در 2 کیلومتری غرب این شهر قرار گرفته است به عنوان مهمترین جاذبه‌ گردشگری استان محسوب می‌گردد. موقعیت جغرافیائی شهر مریوان در مجاورت مرز عراق و وجود اجناس و کالاهای خارجی ارزان قیمت، فاصله نزدیک با مرکز استان، آب و هوای مطبوع و محیطی طبیعی جنگلی و کوهستانی به همراه زیبائی و شکوه منحصر به فرد دریاچه زریوار، مریوان را به مهمترین شهر توریستی استان تبدیل نموده است به طوریکه در تمام ایام سال به علت وجود مرکز خرید ارزان قیمت کالا، این شهر مملو از مهمان  و مسافر می‌باشد.

1- مراکز خرید شهری

یکی از دلایل اصلی انتخاب شهر مریوان برای مسافرت انگیزه خرید کالا و اجناس خارجی به قیمت ارزان است وخیابانهای اصلی شهر و بازاری سرپوشیده موسوم به بازار اورامی‌ها از مراکز خرید گردشگران می‌باشند.

2- دریاچه زریوار

این دریاچه مهمترین تالاب و کم‌نظیرترین جاذبه آبی در غرب کشور محسوب می‌گردد که در فاصله اندکی از شهر مریوان و در ارتفاع 1285 متری سطح دریا قرار گرفته است. دور تا دور دریاچه را کوه‌های پوشیده از جنگل فرا گرفته و به زیبائی آن افزوده است. طول دریاچه 5/4 کیلومتر و عرض آن حدود 2 کیلومتر می‌باشد و مساحتی حدود 850 تا 900 هکتار را در بر گرفته است عمق متوسط دریاچه 3 متر (2 الی 5 متر) بوده که از نظر عمق، وسعت و حجم آب شرایط بسیار مناسبی برای قایقرانی و اسکی روی آب فراهم نموده است.آب دریاچه شیرین و از جوشش چشمه‌هائی است که در کف دریاچه واقع شده اند به طوریکه نه تنها هیچ رودخانه‌ای به آن وارد نمی‌شود بلکه خود دریاچه سرچشمه رودخانه‌ مریوان است. دریاچه زریوار به علت داشتن آب شیرین شرایط لازم را برای رشد و زندگی انواع ماهیان پدید آورده و مهمترین این ماهی‌ها، سفیدماهی، و عروس ماهی می‌باشند که در حاشیه دریاچه به طرز جالبی طبخ و در اختیار مسافران قرار می‌گیرد سطح آب دریاچه در فصل زمستان به علت پایین آمدن درجه برودت هوا، یخ می‌بندد و منظرة بسیار زیبائی را به ویژه هنگام تردد روستائیان اطراف بروی دریاچه بوجود می‌آورد. هم‌اکنون در داخل مجموعه تفریحی زریوار 4 واحد هتل، مهمانسرای جهانگردی، مجموعه ویلاهای گردشگری و اقامتی به عنوان تسهیلات اقامتی وجود دارد.

3- تفرجگاه‌های جنگلی اطراف:

به علت وجود محیط کوهستانی و جنگلی در اطراف مریوان تفرجگاه‌های بسیاری وجود دارد از جمله می‌توان به رودخانه و سد گاران در محور اصلی مریوان به سقز، محوطة جنگلی اطراف روستای سیاناو و تفرجگاه ملاقوبی در کنار سنندج- مریوان پشت روستای هجرت اشاره نمود.

4- آبشارهای فصلی:

در مسیر جاده مریوان به سقز آبشارهای فصلی با نام قمچیان، کویله در نزدیکی روستاهائی با همین نام قرار گرفته است که در فصل بهار با زیبائی خود موجب جذب گردشگر در این مسیر می‌شوند.

5- قلل معروف:

به علت وجود ارتفاعات مهم در شهرستان مریوان هر ساله تعداد زیادی از کوهنوردها و دوستداران طبیعت‌گردی به قلل و دامنه‌های کوه‌های این شهرستان صعود می‌نمایند که می‌توان به قلة سلطان اعزه‌تو در مسیر مریوان به سقز، قلة میراجی نزدیک روستای نی، کوه قله برد نزدیک روستای چور، قلة گاران در مسیر مریوان به سقز اشاره نمود.

6- صنایع دستی و سوغات محلی:

مهمترین محصولات صنایع دستی مریوان محصولات چوبی، گیوه‌های محلی و شال دستباف است. همچنین عسل طبیعی سرشیو به عنوان سوغات محلی مریوان در بازار شهر به گردشگران عرضه می‌گردد.

شهرستان سقز:

شهرستان سقز در شمال غربی استان و در همسایگی استان آذربایجان غربی است مرکز این شهرستان در فاصلة 187 کیلومتری شهر سنندج قرار گرفته است وجه تسمیه سقز ریشه در قدمت این شهر دارد و آن زمانی است که قوم سکا در زمان اتحاد اقوام ماد این شهر را به عنوان پایتخت خود به نام اسکیت یا ساکز انتخاب نمودند. نام امروزه سقز از نام قوم سکا، اسکیت و سکز به یادگار مانده است شهر سقز در سرزمین اقوام مانائی، مادی، بر سر راه کاروانی همدان به آذربایجان و دیار بکر و موصل به زنجان و قزوین و ری قرار داشت و به دلیل موقعیت چهار راهی از مراکز مواصلاتی دنیای قدیم بود. این شهرستان دارای آثار تاریخی با اهمیتی می‌باشد که متأسفانه بیشتر آنها در طول زمان بر اثر بلایای طبیعی و هجوم اقوام مجاور و ویران کردن آنها در زیر خاک مدفون مانده است اما آثار تاریخی باارزش به جای مانده مانند قلعه (کاخ دژ) باستانی زیویه و قلعه قپلانتو بر اعتبار و اهمیت آثار تاریخی استان افزوده‌اند.از لحاظ طبیعی شهرستان سقز دارای منابع آبی غنی بوده و رودخانه‌های بسیاری مانند زرینه‌رود ، سیمینه‌رود و رود خورخوره در حوضه این شهرستان جاری بوده که در نهایت به دریاچه ارومیه می‌ریزند . بر روی رودخانه زرینه‌رود در مرز آذربایجان غربی سد شهید کاظمی احداث شده که دریاچه پشت سد از جاذبه‌های گردشگری استان به شمار می‌آید همچنین از ارتفاعات مهم منطقه می‌توان به کوه زیبای نکروز، ونوشه و سایر ارتفاعات مانند کوه چاقل، روش ، دره‌نان اشاره نمود.شهرستان سقز دومین شهر پرجمعیت استان بعد از سنندج است . مردم این شهر بسیار فرهنگ‌دوست هستند و استعدادهای فرهنگی و هنری به ویژه موسیقی در شهرستان سقز بسیار زیاد است. هرساله به علت استعداد و علاقه موجود چندین جشنواره مانند جشنواره موسیقی کردی، جشنواره تأتر کردی به صورت ثابت در شهرستان سقز برگزار می‌گردد همچنین جایگاه ورزش کشتی در این شهرستان بسیار رفیع است به طوری که عناوین مهم و مدالهای باارزش بین‌المللی و جهانی در رشتة کشتی فرنگی مربوط به کشتی‌گیران این شهرستان می‌باشد. از لحاظ آموزش عالی شهر سقز دارای دو واحد دانشگاهی  دانشگاه آزاد و مرکز پیام‌نور است. بازار مرزی بسطام واقع در 63 کیلومتری جنوب شهر سقز در مسیر جاده مریوان به عنوان یکی از سه مرکز اصلی مبادلات تجاری استان از اهیمت بازرگانی خاصی در استان برخوردار است.

مهمترین جاذبه گردشگری شهرستان سقز 

1- قلعة باستانی زیویه :

قلعه (کاخ دژ)باستانی زیویه بروی یکی از کوه‌های نسبتاً مرتفع در 55 کیلومتری جنوب شرقی شهر سقز در روستای زیویه واقع شده و حدود 700 سال پیش از میلاد در دورة حکومت اقوام ماد و ماننائی ساخته شده است زیویه هم از نظر معماری و هم از نظر آثار هنری یکی از شاخص‌ترین و باارزش‌ترین مکانهای دورة تاریخی محسوب می‌گردد طی چند فصل کاوشهای علمی و باستانشناسی که سال 1354 تا سال 1380 ادامه یافت نتایج قابل توجهی در زمینه شناخت معماری آن به دست آمد از جمله اشیاء به دست آمده در این کاوشها، قطعات عاج منقوش بود که که نقوش حیوانی و صحنة شکار اساطیر روی آن حک شده و از ارزش ویژه‌ای برخوردار هستند. از روی دو نمونه از آنها، نقش برجسته آبیدر سنندج طراحی، بزرگنمایی و ساخته شده است.این قلعة عظیم شامل سالنها، حیاط‌ها، اتاقهای متعدد، تالار ستون‌دار، انبار غله ورودی اصلی با پلکان سنگی و سایر قسمتهای مختلف است از مهمترین اشیاء به دست آمده می‌توان به سر عقاب طلائی، گردنبند طلایی اشاره کرد که در موزه آثار ملی نگهداری می‌شود

2- مجموعه کاروانسرا و بازار قدیمی سقز:

این مجموعه در مرکز اصلی شهر شامل بقایایی از راسته‌های بازار قدیمی سقز به جای مانده است با توجه به احداث مراکز تجاری در مجاورت آن همچنان به عنوانی یکی از مراکز تجاری اصلی شهر محسوب میگردد.

3- مسجد دومناره :

این مسجد در خیابان امام و در بافت قدیمی سقز واقع شده است تاریخ دقیق ساخت آن مشخص نیست ولی اهالی محل ساخت آن را به شیخ حسن مولاناآباد از علمای سابق مذهبی منطقه نسبت می‌دهند که احتمال دارد در اواخر دورة افشاریه و اوایل زندیه ساخته شده باشد . مسجد دارای شبستانی به چهار ستون قطور چوبی به نشانة چهار خلیفه‌ی اهل سنت است در ضلع جنوب غربی، ایوان ستون‌دار ساخته شده که فرم مخصوص مساجد منطقة کردستان را تداعی می‌کند. در بالای مسجد دومناره قرار دارد و به همین دلیل به مسجد دومناره شهرت پیدا کرده است

4- دریاچه سد شهید کاظمی (دریاچه زرینه رود) :

این دریاچه در 62 کیلومتری شمال شهر سقز و بین شهرستانهای سقز و بوکان قرار گرفته است و طول متوسط آن 6 کیلومتر است آب دریاچه از رودهای زرینه‌رود، خورخوره، سیمینه رود و چم سقز تأمین می‌شود این دریاچه از جاذبه‌های طبیعی استان محسوب می‌گردد. روستاهای اطراف دریاچه به ویژه روستای قلندر از روستاهای گردشگری محسوب می‌شود .

 شهرستان کامیاران:

شهرستان کامیاران در جنوب استان کردستان و در فاصلة 70 کیلومتری جنوب سنندج و در مرز دو استان کردستان و کرمانشاه و مابین مراکز این دو استان قرار گرفته است ارتفاع این شهر از سطح دریا 1440 متر و دارای مناطق جنگلی و ییلاقی زیادی می‌باشد قسمت اعظم کوه بزرگ و با عظمت شاهو به عنوان مرتفع‌ترین نقطه استان (3390 متر) و رودخانة خروشان سیروان در این شهرستان واقع شده است این شهرستان به عنوان مدخل جنوبی استان و قرارگیری به راه عبور اصلی و ارتباطی استان‌های جنوبی به منطقة غرب و شمال غرب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است هرچند که مدت زیادی از تبدیل شهر کامیاران به شهرستان نمی‌گذرد اما وجود کتیبه‌ها و سنگ‌نوشته‌های موجود در روستای تنگی‌ور واقع در 40 کیلومتری شمال غربی شهر کامیاران مربوط به آشوریان و وجود مساجد عبداللهی در روستای تنگی‌ور و بزوش حاکی از سابقه سکونت در قبل از اسلام و گرویدن مردم شهرستان به دین مبین اسلام ، در صدر اسلام است.شهرستان کامیاران از نقاط تفرجگاهی قابل توجه‌ای برخودار است که اهم آنها رشته کوه شاهو، کوه شیرین سوار، باغ شیخ عمر در پالنگان، درة باشکوه تنگی‌ور، منطقة دیدنی شیلات پالنگان، نقاط زیبای حوالی روستای نیر و تنگی‌سر، نقاط زیبای روستاهای نشور تا دامنه کوه عوالان رودخانة کاوه‌رود و دریاچة سد عظیم گاوشان می‌باشد . همچنین به علت اعتقادات عمیق مردم به دین مبین اسلام این شهرستان دارای تکایای مشهوری است که تکایای شیخ راغب حسامی، شیخ اسماعیل حسینی و تکیه خلیفه حسین در شهر کامیاران از جایگاه ویژه‌ای برخوردار هستند.به علت وجود باغ‌های فراوانی که در روستاهای اطراف وجود دارد میوه‌های سردرختی مانند گردو، زردآلو، انار و بادام از صادرات این شهرستان محسوب می‌گردند بخش اعظم توت‌فرنگی به عنوان میوة فصل استان در باغات این شهرستان تولید شده و همچنین به علت وجود مراتع مناسب در این شهرستان و اهمیت دامداری  آن به عنوان مهمترین تولید کنندة خامة قالی در استان محسوب می‌گردد به طوریکه بیشتر استان‌های تولید کننده فرش دستباف جهت تهیه خامة طبیعی فرش به مراکز تولید و فروش خامة طبیعی در این شهرستان مراجعه می‌نمایند.

مهمترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان کامیاران: 

1- روستای شگفت‌انگیز پالنگان:

این روستا در 50 کیلومتری شمال‌غربی شهر کامیاران و در مسیر جادة کامیاران به مریوان قرار گرفته و جادة دسترسی به این روستا آسفالت است.بافت روستا از لحاظ معماری به صورت پلکانی است و رودخانة تنگی‌ور با زیبائی خاصی آبادی را به دو قسمت تقسیم نموده است. در فاصلة 800 متری جنوب شرقی روستا چشمه‌های پرآب شیخ خاتون، شیخ عمر، شیخ علاء‌الدین قرار گرفته‌اند که مجاروت این چشمه‌ها با رودخانة تنگی‌ور در کنار کوه‌های سر به فلک کشیده، چشم‌انداز بسیار بدیعی را به وجود آورده. همچنین وجود قلعة تاریخی پالنگان که آثار آن هنوز بر فراز این چشمه‌ها مانده است از دیگر جاذبه‌های این روستا است این قلعه به مدت 472 سال مرکز حکومت خاندان اردلان بوده است . از دیگر جاذبه‌های دیدنی پالنگان مجتمع شیلات پرورش ماهی در کنار رودخانة تنگی‌ور است که بیشتر گردشگران با توجه به تازگی و قیمت ارزان و طبخ ماهی‌ها به روش سنتی، در همان محل غذای خود را میل می نمایند.مردم این روستا حدود 5 ماه از سال (از ابتدای اردیبهشت تا آخر شهریور ماه) محل سکونت خود را در روستا به جا گذاشته و در ارتفاعات در محل‌های ییلاقی به نام هوار زندگی می‌کنند. کوچ موقت روستا‌نشینان پالنگان از لحاظ فرهنگی و اجتماعی بسیار زیبا و قابل تأملاست.

2- کتیبه و نقش برجستة تنگی‌ور:

در 45 کیلومتری شمال غرب شهرستان کامیاران در نزدیکی روستای تنگی‌ور به روی صخره‌ای مرتفع در دره‌ای تنگ کتیبه‌ای با خط میخی و زبان آشوری باستان همراه با نیم‌تنة مردی در داخل تاقچه‌ای در دل صخره کنده‌کاری شده است طبق آخرین مطالعات انجام شده این کتیبه متعلق به سارگن دوم پادشاه آشور است که پس از ستایش خدایان دولت آشور به شرح پیروزیهای خود می‌پردازد و احتمالاً نقش نیم‌تنة مرد هم متعلق به شخص سارگن دوم می‌باشد علاوه بر اهمیت این کتیبه از لحاظ تاریخی، منطقة استقرار آن از لحاظ طبیعت‌گردی بسیار مهم است زیرا آبشارهای طبیعی و فراوان درة تنگی‌ور از دیدنی‌ترین نقاط استان است این روستا در کنار روستای پالنگان و زیارتگاه حضرت عکاشه قرار گرفته و بر اهمیت آن می‌افزاید.

3- زیارتگاه حضرت عکاشه:

در فاصله 45 کیلومتری شمال غرب کامیاران و بر سر راه جادة آسفالته کامیاران به مریوان در نزدیکی روستای کاشتر زیارتگاه یکی از اصحاب پیامبر به نام معین‌الدین روحانی معروف به حضرت عکاشه وجود دارد که بسیار مورد احترام مردم استان است مردم منطقه معتقدند که حضرت عکاشه از سوریه به این محل آمده است در گذشته افراد بسیاری حتی خارج از کشور به این محل می‌آمدند در کنار این زیارتگاه امکانات رفاهی مانند پارکینگ، سرویس بهداشتی، آب آشامیدنی و سکوهای سیمانی جهت استراحت زوار احداث شده است. فاصلة نزدیک این زیارتگاه با روستاهای دیدنی تنگی‌ور و پالنگان بر اهمیت آن افزوده است.

4- زیستگاه شاهو:

کوهستان رفیع و عظیم شاهو با ارتفاع 3390 متر بلندترین نقطه استان محسوب می‌گردد و هرساله تعداد زیادی کوهنورد از داخل و خارج استان به این کوه زیباصعود می‌نمایند روستاهای بسیاری در دامنة این کوه بزرگ قرار گرفته‌اند که از جملة آن می‌توان به روستای لون سادات، شاهینی و ... اشاره نمود با توجه به ارتفاع، گستردگی و میزان بارندگی حدود 800 ملیمتری در سال زیستگاه مناسبی برای رشد انواع گیاهان و زندگی جانوران فراهم شده است. زیستگاه شاهو از لحاظ تنوع گونه‌ای گیاهی و جانوری با ارزش می‌باشد و گونه‌هایی مانند خرس قهوه‌ای ، پلنگ (گونه‌ کمیاب)، سیاه‌گوش، کل و بز، قوچ و میش در آن زیست می‌نمایند.

5- دریاچة سد گاوشان

سد گاوشان در کیلومتر45 جاده کامیاران به سنندج در نزدیکی روستای گاوشان قرار گرفته و دریاچة زیبای این سد و چشم‌انداز دره و کوه‌های اطراف محیط بسیارخوبی را برای گردشگران به وجود آورده است.

6- رودخانة سیروان

بخشی از رودخانة سیروان به عنوان طولانی‌ترین رودخانة استان در این شهرستان جریان دارد حواشی زیبای این رودخانه محل استراحت گردشگران می‌باشد.

7- سایر آثار تاریخی، مذهبی و طبیعی

- زیارتگاه شیخ عباس کومائین واقع در روستای کومائین در 45 کیلومتری شمال شرقی کامیاران

- ارتفاعات آوالان واقع در روستای نشور (صعود سالانه گروه‌های کوهنوردی)

- زیارتگاه و آب شفابخش مشهور به بایس پرنه در کیلومتر 3 جاده کامیاران به سنندج 

شهرستان سروآباد: 

 این شهرستان در فاصله 92 کیلومتری غرب سنندج و در همسایگی شهرستان مریوان قراردارد سروآباد تا سال 1382 یکی از بخش‌های مریوان بوده و در این سال از شهرستان مریوان مجزا و مستقل شده است.سروآباد مهمترین منطقه استان از لحاظ اهمیت و تعدد جاذبه‌های طبیعی است قسمت اعظم منطقه اورامان که دارای ارزش تاریخی، فرهنگی و طبیعی قابل توجهی است در این شهرستان واقع شده است. سروآباد از دیرباز مرکز تصوف و محل اجتماع دراویش و صوفی‌های طریقت‌های مختلف بوده و آبادی دورود به عنوان یکی از پایگاه تصوف منطقه در حومه سروآباد واقع گردیده است. کشت توت‌فرهنگی به عنوان میوة فصل از شهر سروآباد فعلی به سایر قسمتهای استان منتقل شد بیشترین مردم منطقة اورامان که در این شهرستان زندگی می‌کنند از صنایع دستی قابل توجهی برخوردار هستند به ویژه اینکه صنعت جولایی(نساجی سنتی)، کلاش‌دوزی، صنایع چوبی در این منطقه رونق بسیار دارد آبشارهای فصلی ، چشمه‌های آب‌معدنی مانند چشمة گواز و غارهای تاریخی و طبیعی بسیاری در شهرستان سروآباد وجود دارد که متأسفانه به علت شرایط کوهستانی و بکر آن مورد استفاده گردشگران واقع نشده است.

مهمترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان سروآباد: 

تفرجگاه ذرلی و درکی :

دزلی و درکی نام دو روستای سرسبز و زیبای کوهستانی می‌باشند که در فاصله 30 و 35 کیلومتری سروآباد قرار گرفته‌اند جاده دسترسی به این تفرجگاه آسفالت بوده و مسیر آن به عنوان ورود به منطقه اصلی اورامان از اهمیت خاصی برخوردار است در فصل بهار به علت روحیه شاد مردم منطقه، گروه‌های موسیقی و رقص کردی بسیاری به صورت خودجوش در این مکان برنامه اجرا می‌نمایند که دیدن آن در کنار مردمی که در دامن طبیعت زیبا لباس‌های محلی زیبا پوشیده‌اند خالی از لطف نیست بازدید از این منطقه در برنامة تمامی تورهای استان گنجانده شده است.

2- چشمه آب معدنی بل:

در منطقه اورامان در مرز استان کردستان و کرمانشاه و در فاصله بین روستای ناو از استان کردستان و روستای هجیج از استان کرمانشاه و در کنار رودخانه خروشان سیروان چشمه یا آبشار معدنی بل قرار گرفته است این چشمه از لحاظ شرب و داشتن املاح معدنی بسیار مشهور بوده به طوری که در کنار آن 2 واحد کارخانه تولید آب معدنی احداث شده است چشمه آب معدنی بل به علت قرارگیری در مسیر جاده اورامان و رودخانه سیروان و هم‌چنین نزدیکی به روستای شگف‌انگیز هجیج از جمله جاذبه‌های گردشگری استان است.

3- رودخانه سیروان:

این رودخانه در جنوب غربی استان جریان دارد که پس از دریافت آبهای بخش‌های جنوب‌غربی، غرب و مرکز استان مانند قشلاق، گاوه‌رود و گردلان به نام سیروان خوانده می‌شود بخش عمده این رودخانه در شهرستان سروآباد و منطقه باستانی اورامان جریان دارد و سپس در خاک عراق پس از پیوستن به رودخانه دیاله وارد رود بزرگ دجله می‌گردد و در واقع این رود طولانی‌ترین رودخانه استان می‌باشد. حواشی این رود بسیار زیبا و بستر و کناره‌ها آن زیستگاه انواع پرندگان و ماهیان می‌باشد که از لحاظ بهره‌برداری تفریحی و توریستی بسیار مناسب است. بهترین مسیر و چشم‌انداز برای دیدن عظمت و زیبائی سیروان فاصله بین روستاهای اسپریز تا هجیج است که به علت قرارگیری جاده شنی در راستای رودخانه دارای ایستگاه‌های مهم و باارزش بصری فوق‌العاده جهت فراغت، عکاسی و تصویر برداری می‌باشد. هم‌چنین این رودخانه به علت خروشان بودن محل تمرین و مسابقات قایقرانان استان و حتی ملی و بین‌المللی است.

4- اورامان (هورامان):

هورامان شامل مناطقی از جنوب غربی استان است که قسمتی از شهرستانهای سنندج و کامیاران و بخش زیادی از سروآباد را در بر می‌گیرد. مشخصه اصلی هورامان ساختار طبیعی آن شامل کوه‌های سربه فلک کشیده، جنگل و رودخانه است و از لحاظ فرهنگی شامل مناطقی است که با لهجه کردی هورامی صحبت می‌کنند طبیعت کوهستانی که شامل کوه‌های رفیع و دره‌های عمیق است مردمی سخت کوش را برورده نموده که نمود عینی آن در تمام شئونات زندگی مانند معماری پلکانی، کشاورزی پلکانی، اعتقادات خالص دینی، تعهد به برگزاری رسومات قدیمی نمایان شده است.مهمترین رودخانه استان با نام سیروان در اورامان جاری است و بیشتر قلل مرتفع با ارتفاع بیش از 3000 متر در منطقه اورامان قرار گرفته‌اند که کوه شاهو با ارتفاع 3390 مهمترین آنها است.

5- روستای شگفت‌انگیز اورامان تخت:

این روستا به عنوان مرکز اورامان در 65 کیلومتری جنوب‌غربی سروآباد قرار گرفته و مردم اورامان معتقدند که زمانی این روستا مرکز حکومت و پایتخت حکام محلی بوده است لذا کلمة تخت به معنی پایتخت می‌باشد و این نشان از عظمت این منطقه درگذشته دارد در حال حاضر این روستا تبدیل به مرکز بخش شده است و حدود 540 خانوار در آن سکونت دارند نمای این روستا نه تنها به خاطر معماری پلکانی خانه‌های آن بسیار دیدنی است بلکه به خاطر شکل هرم‌گونه روستا است که قلعه‌ای باستانی در رأس آن قرار دارد ارزش این روستا از چندین لحاظ مهم است مانند برگزاری مراسم سالانه پیرشالیار در بهار و زمستان ، پوشش گیاهی ، لباس کامل کردی، موسیقی عرفانی، روحیه مضاعف مهمان‌نوازی، کوچ ییلاقی به مناطق مرتفع کوهستانی و .. راه دسترسی به این روستا از طریق سه‌راهی موسوم به « بیه‌کره»  و سپس روستاهای دزلی و درکی بوده که مجموعاً بیش از 60 کیلومتر راه آسفالت و حدود 2 کیلومتر آن شنی است.

6- مراسم سالانه عروسی پیرشالیار:

مراسم جشن عروسی پیرشالیار یکی از جشن‌های رایج است که هرساله 45 روز بعد از شروع فصل زمستان و هم زمان با جشن سده به مدت 2 هفته در روستای اورامان تخت برگزار می‌گردد.  این مراسم ، سالگرد ازدواج پیری افسانه‌ای به نام شالیار است که ریشه در اسطوره‌ها و اعتقادات و آیین‌های قدیم مردم این سرزمین دارد این مراسم طی مراحل مختلف مانند قربانی کردن گاو و گوسفند، دف‌نوازی و رقص عرفانی و پخش نذورات، مراسم تبرک تسبیح و کفش پیر و پخت نوعی نان و در نهایت با رفتن به زیارت مزار پیر به پایان می‌رسد.دیدن این مراسم همراه با مراسم ذکر و سماع و ذبح حیوانات در فضای کوهستانی و بافت پلکانی خانه‌ها در میانة زمستان با وجود جمعیت بسیار روستائیان اورامی که همگی لباس محلی بر تن دارند بسیار باارزش و دیدنی است و از لحاظ فرهنگی و مذهبی بسیار با اهمیت می‌باشد هرساله تعداد بسیار زیادی گردشگری و هم‌چنین عکاس، فیلمبردار، محقق و تعدادی خارجی از این مراسم بازدید می‌نمایند قابل ذکر است در چهل و پنجمین روز بهار که مصادف با 15 اردیبهشت است مراسمی تحت عنوان کومسای در مزار پیر شالیار برگزار می‌گردد که به علت سرسبزی و هوای مناسب اورامان تورهای گردشگری بسیاری را به منطقه جذب می‌نماید. 

 

 

شهرستان بیجار

 

شهرستان بیجار مرکز منطقة گروس در شمال شرقی استان و در مجاورت استان زنجان قرار گرفته است. ارتفاع این شهر از سطح دریا 1870 متر است و بعد از شهرکرد مرتفع‌ترین شهر ایران می‌باشد این شهرستان دارای آب و هوای کوهستانی و زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل است.همچنین رودخانة قزل‌اوزن که شاخة اصلی سفیدرود محسوب می‌گردد در داخل این شهرستان جریان دارد. مهمترین محصول کشاورزی این شهر گندم و مهمترین میوة فصل آن انگور می‌باشد تنها پیست اسکی استان در این شهرستان احداث شده است همچنین کارخانه سیمان بیجار به عنوان شاخص صنعتی شهرستان اهمیت ویژه‌ای دارد.

شهرستان بیجار به علت وجود آثارتاریخی و تپه‌های باستانی از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. 

مهمترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان بیجار 

1-مجموعة بازار و تیمچة حاج شهباز و امیر تومان

بازار بیجار در مرکز این شهر واقع شده و از بقایای بافت قدیمی شهر محسوب می‌گردد این بازار شامل یک راستة شمالی، جنوبی، تیمچه‌ای به نام حاج شهباز و سرایی به نام سرای امیر تومان است. اهمیت این بازار را از لحاظ بافت قدیمی آن، محل خرید صنایع دستی، سوغات محلی که معمولاً مورد توجه گردشگران می‌باشد است.

2- قلعه باستانی قم‌چقای:

این دژ باستانی در 45 کیلومتری بیجار و در 12 کیلومتری روستای قم‌چقای روی کوه بلندی قرار گرفته است. موقعیت طبیعی آن باعث شده که این قلعه از اهمیت و عظمت خاصی برخوردار باشد زیرا که از یک سو به دره‌ایی عمیق و از سویی دیگر به پرتگاهی بسیار هولناک مشرف می‌باشد که رودخانه‌ای در خط‌القعر آن جاری است در سمت شمالی آن که از ارتفاع کمتری برخورداراست بقایای دیواری عریض و محکم از سنگ لاشه با ملات و برج‌های نیم‌استوانه‌ای قرار دارد. سایر آثارآن مانند تونل با پله و راهروی آب انبار حکایت از اهمیت این قلعة مهم در دوره‌های مختلف دارد. با توجه به بقایای  حصار و دیوارهای قلعه، احتمالاً مربوط به دورة ساسانی باشد عظمت و اهیمت قلعه در کنار درة عمیق و فرم خاص صخره‌ایی آن و رودخانه‌ای که در قعر دره جاری می‌باشد هر بازدید کننده‌ای را متحیر و اعجاب همگان را در نوع معماری باشکوه آن برمی‌انگیزد.

3- منطقة حفاظت شدة بیجار:

این منطقه مهمترین زیستگاه طبیعی استان است که با وسعتی معادل 23000 هکتار در شمال شرقی استان قرار گرفته است این منطقه از شمال به روستای حسن چاروق، حسن‌آباد یاسوکند و رودخانة قم‌چقای، از غرب به جادة آسفالته در دامنه‌های غربی کوه سلیم و از طرف جنوب به جاده کمر زرد و امتداد رودخانه قزل‌اوزن و از طرف مشرق به جادة قدیمی زنجان محدود می‌گردد. این منطقه به دلیل قرار گرفتن در میان سلسله ارتفاعات و تحت تأثیر جریانهای رطوبتی، از ریزش‌های جوی نسبتاً کافی برخوردار بوده و تعداد زیادی چشمة دائمی و فصلی در آن دیده می‌شود و از لحاظ حیات وحش غنی بوده و توده‌های مختلف پستانداران و پرندگان، خزندگان، و انواع ماهی در این منطقه وجود دارد که از آن جمله می‌توان به قوچ و میش ارمنی، آهو، خرس قهوه‌ای، گراز، گربة وحشی، خرگوش و انواع پرندگان مانند حواصیل خاکستری، کبک، چکاوک و جانداران آبی مانند سگ آبی، عروس ماهی، سیاه ماهی و سس ماهی اشاره نمود.این منطقه در برنامه‌ریزی تورهای طبیعت‌گردی جایگاه ویژه‌ای داشته و می‌توان با برنامه‌ریزی و فراهم ساختن امکانات ، توریست‌های علاقه‌مند را به این منطقه هدایت نمود.

4- صنایع دستی و سوغات و شیرینی:

صنایع دستی عمده بیجار قالی، قالیچه و گلیم می‌باشد. تعداد زیادی از قالی‌های قدیمی کردستان که هم‌اینک در موزه‌های بزرگ فرش در داخل و خارج کشور نگهداری می‌گردند از قالی‌های بافت بیجار هستند. گلیم بیجار با توجه به ترکیب نقش و رنگ، حجم کم و قیمت مناسب آن به عنوان بهترین و ماندگار ترین سوغات برای گردشگران سفارش می‌گردد. هم‌چنین شیرینی بیجار شامل نان شیرمال و حلوای سوهانی ازدیگر سوغات این شهر محسوب می شوند.

5- ارتفاعات:

مهمترین ارتفاعات شهرستان بیجار که از لحاظ طبیعت گردی و کوه‌پیمائی اهمیت دارند عبارتند از کوه‌های شمال بیجار با ارتفاع بیش از 3000 متر شامل قله‌های شاه‌نشین، امام‌زاده ایوب انصاری و زرنیخ، کوه‌های مرکزی شامل سرقیصه، نقاره کوب، پنجه‌علی، تماشا، حمزه عرب و چنگ الماس و کوه‌های جنوبی که قلة زیره مهمترین آنها است.

6-سایر جاذبه‌های گردشگری بیجار:

- مجموعة پل، قلعه و روستای تاریخی صلوات‌آباد (15 کیلومتری جادة بیجار به تکاب )

- روستا و مسجد تاریخی خسروآباد در روستای خسرو آباد در مسیر جاده بیجار به قروه

- امامزاده عقیل نزدیک شهر حسن‌آباد یاسوکند مربوط به دورة ایلخانی

- برج اشقون‌بابا

- برج اوچ گنبد خان در فاصلة 75 کیلومتری شمال غرب شهر بیجار در روستایی به همین نام قرار گرفته و مربوط به دورة صفویه می‌باشد .

- برج ینگی ارخ در روستایی به همین نام در 63 کیلومتری شمال شهر بیجار و احتمالاً مربوط به دورة صفویه می‌باشد.

- پل قجور این پل بر روی رودخانة قزل اوزن نزدیک روستای قجور و در مسیر جادة کاروان‌رو زنجان بیجار واقع شده است.این پل مرتفع ترین پل استان به شمار می رود..

- بقعة پیر خضر که در روستای پیرخضر در 2 کیلومتری بیجار بقعه‌ای به همین نام وجود دارد که  مدفن یکی از عرفای منطقه است و قدمت آن مربوط به دورة صفویه می‌باشد.

- مقبرة شیخ فاضل گروسی که در شهر بیجار قرار گرفته است.

شهرستان قروه:

این شهر در دشت وسیعی در 90 کیلومتری شرق سنندج و شمال غربی همدان در طول جاده سنندج همدان توسعه یافته است مرکز حکومت این شهر در گذشته روستائی به نام قصلان در 8 کیلومتری محل قروه امروزی بوده است که توسط امان‌ا.. خان بزرگ والی کردستان در محوطه آن بناهایی از قبیل : قلعه، عمارت، مسجد حمام و باغ و بیشه بزرگی احداث شده بود و اکنون آثار بعضی از آن‌ها باقی مانده است. در حال حاضر شهر قروه به علت قرار گیری در مسیر جاده همدان تهران و موقعیت طبیعی آن از لحاظ دشت‌های بزرگ کشاورزی و کانسارهای معدنی به مهمترین شهر استان از لحاظ کشاورزی، صنعتی و معدنی تبدیل شده است به طوریکه انواع سنگ‌های ساختمانی و تزئینی معادن این شهر به کشورهای اروپائی و عربی صادر می‌گردد هم‌چنین ذوب آهن کردستان و برخی واحدهای صنعتی دیگر در این شهرستان احداث شده ا ند  در حال حاضر قروه به دلیل وجود چشمه آب گرم معدنی مورد توجه مسافرین و گردشگرانی است که به این شهر سفر می‌کنند.

مهمترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان قروه: 

1- دریاچه سراب

این دریاچه کوچک که به سراب قروه مشهور است منبع تأمین کننده آب آشامیدنی قروه نیز می‌باشد و در فاصله اندکی از شهر گرفته است در کنار این دریاچه امکانات قایق‌سواری بر روی دریاچه وجود دارد.

2- چشمة آب معدنی و امامزاده باباگرگر

روستای باباگرگر در 18 کیلومتری شمال شهر قروه قرار گرفته است در کنار این روستا آرامگاه یکی از امامزادگان به نام سید جلال مشهور به باباگرگر وجود دارد که در تمام منطقه کردستان مشهوراست  و حتی از سایر استانها جهت زیارت آن به این استان می‌آیند. این امامزاده مورد توجه تمامی اهالی از تشیع و تسنن می‌باشد. در کنار این امامزاده چندین چشمه آب گرم معدنی با خواص درمانی وجود دارد که بزرگترین آن به دکتر مشهور است و دارای خواص درمانی بی شماری است. یکی از عارضه‌های طبیعی جالب در کنار این مجموعه گدازه آتشفشانی مشهور به «سنگ اژدها» بوده و ظاهر آن شبیه حیوانات عظیم‌الجثه ماقبل تاریخ است.

3- حمام تاریخی قصلان

در روستای قصلان در 8 کیلومتری شمال شهر قروه یک باب حمام قدیمی مربوط به دورة قاجار وجود دارد که دارای قسمتهای مختلف و تزئینات کاشی‌کاری، آهک‌بری است این حمام توسط میراث فرهنگی و گردشگری مرمت شده است اهمیت این حمام علاوه بر قدمتش از لحاظ نزدیکی با شهر قروه و قرارگیری آن بر سر راه چشمه و آب معدنی باباگرگر است.

4- منطقه حفاظت شده بدر و پریشان

کوه‌های بدر و پریشان با ارتفاع نزدیک به 3200 متر از مهمترین ارتفاعات استان محسوب می‌گردند که از لحاظ کوه‌نوردی و دامنه‌پیمائی در استان کردستان حائز اهمیت هستند همچنین منطقة حفاظت شدة بدر و پریشان از زیستگاههای مناسب کل ویز بوده و از نظر پوشش گیاهی و منابع آبی نیز از نقاط مهم استان محسوب می‌گردند.

5- کوه و امامزاده شیدا

در فاصلة 48 کیلومتری شمال‌غربی قروه در نزدیکی روستایی به همین نام بر فراز کوه امامزاده‌ای مدفون است که به شیدا معروف است در فصل بهار کوه شیدا از طبیعت بسیار زیبایی برخوردار است (سبحان وردی خان اردلان سردار نامی نادرشاه افشار نیز در این کوه مدفون است.)  در نزدیکی این روستا و در مسیر آن بر روی رودخانه شور پل تاریخی فرهادآباد احداث شده است. این پل، یکی از پل‌های تاریخی زیبا است. و دیدن آن برای علاقمندان به آثار تاریخی می تواند حائز اهمیت باشد.

6- سایر جاذبه‌های شهرستان قروه

- پل تاریخی فرهادآباد در فاصلة 45 کیلومتری شهر قروه که در دورة صفویه بر روی رودخانه شور احداث شده است.

- آثار صخره‌ای کوه فرهاد تراش روستای وینسار

شهرستان دیواندره: 

شهر دیواندره مرکز شهرستان دیواندره در فاصله 99 کیلومتری شمال سنندج و در مسیر جادة سنندج به سقز قرار گرفته است شهر دیواندره امروزی در یک دهة قبل به شهرستان تبدیل شده است. قسمت وسیعی از این شهرستان را دشت مرتفع اوباتو فرا گرفته، ارتفاع این دشت از سطح دریا 2200 متر است. شهر کوچک زرینه که در مرکز دشت اوباتو قرار دارد از سردترین شهرهای استان محسوب می‌گردد و در قسمت غربی شهرستان، کوه چهل‌چشمه با ارتفاع 3173  واقع شده و در جنوب این کوه دشت سرسبز سارال قرار گرفته است. مراتع این دشت از نوع درجه یک بوده و دشت‌های پر از گل این منطقه در فصل بهار مشهور است. مهمترین رودخانه این شهرستان رود قزل‌اوزن است که از کوه‌های چهل‌چشمه سرچشمه می‌گیرد. شغل بیشتر مردم کشاورزی و محصولات عمدة آن گندم، جو، نخود وآفتابگردان می‌باشد. اماکن باستانی بسیاری در نقاط مختلف شهرستان وجود دارد که غار تاریخی کرفتو مهمترین آن است همچنین در شهرستان دیواندره تصوف و طریقت دارای شعبات مختلفی می‌باشد که مهمترین آن طریقت قادری است در این شهرستان 22 خانقاه وجود دارد.

  
نویسنده : تیمور خالدی ; ساعت ٢:٤٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۱٢/۳٠
تگ ها :